de terloopse herkenning #5FF
De terloopse herkenning van het nieuwe
Het lieve 'monstertje' Extra Terrestrial (E.T.) is een hybride van verschillende
elementen die we kennen uit de bestaande werkelijkheid maar niet eerder samengevoegd
hebben gezien. Door het veranderen van de proporties van het menselijk lichaam
(ergens tussen een baby en een bejaarde) en deze te verbinden aan dierlijke
kenmerken (schildpad) ontstaat een onherkenbaar 'mens'. Je zou ook kunnen
zeggen een herkenbaar 'niet-mens'. De 'terloopse herkenning van het nieuwe'
zorgt ervoor dat je accepteert en waardeert wat je nog niet wist. De herkenning
is niet direct maar heeft tijd nodig. Wanneer je een gebouw zou moeten aanwijzen
dat een 'terloopse herkenning van het nieuwe' veroorzaakt is dat bijvoorbeeld
het WarmteOverdrachtStation (WOS 8) van .NL architecten in Leidsche Rijn bij
Utrecht. Dit gebouw maakt niet duidelijk wat in het volume aanwezig is, en
laat ook geen herkenbare architectonische structuren zien (ramen, deuren,
kolommen of muren). Het gebouw is vermomd als sculptuur. Vorm en inhoud zijn
dusdanig van elkaar verschoven dat een 'terloopse herkenning' optreedt. Bij
de waterpaviljoens van Nox en Kas Oosterhuis Associates heeft ook het interieur
van het gebouw deze hybridisering ondergaan. De traditionele ordening van
boven en onder wordt aangevuld of vervangen door tussens (inbetweens) die
lijken te zweven in een eindeloze ruimte.
Verwantschap vs. Handschrift
Naast het verschil tussen de herkenning van een ding en de terloopse herkenning
van het nieuwe in een ding, kun je het ook hebben over het verschil in het
herkennen van een handschrift en het herkennen van een werkwijze. De hang-up
waar de architectuur - maar ook de mode en de kunst - meer last dan profijt
van heeft is het mystificeren van het auteurschap - ook wel genoemd het Handschrift.
Het huidige besef dat al deze disciplines bij het realiseren van hun projecten
en producten een ontwerpproces doorlopen waarin veel medewerkers maar ook
veel voorschriften en reguleringen een zichtbare bijdrage leveren is dan ook
een bevrijding. Steeds meer architecten, ontwerpers en beeldende kunstenaars
proberen zelfs bewust hun ontwerpen een resultante te laten zijn van deze
interacties in plaats van ze te duwen in het keurslijf van het herkenbare
handschrift. In deze interacties ligt besloten dat de ontwerptaal een algemene
taal moet zijn. Een taal die het persoonlijke handschrift overstijgt. En een
taal die de realiteit in het ontwerpproces opneemt in de vorm van data, diagrammen
regels en voorschiften. Aan de fixatie van de opdrachtgever op het leveren
van waarheden en 'echte' dingen kan hierdoor worden voldaan zonder dat de
auteurs wordt gedwongen tot een reduceerde versie van zichzelf. De auteur
kan steeds weer een andere gedaante aannemen en kan dienen als katalysator
en motor van het ontwerpproces. De herkenbaarheid schuilt dan niet in het
uiterlijk maar in de onderliggende denkstructuren waarvan het uiterlijk het
resultaat is. Zo zijn tegenstrijdigheden in het uiterlijk niet meer een zwakte
van de ontwerpers maar juist een uitdrukking van de tijd. Er ontstaat een
terloopse herkenning van het nieuwe.
Ontwerpen met de terloopse herkenning van het nieuwe
EventArchitectuur is een van de ontwerpbureaus die deze manier van werken
hanteert. Het bureau doet een poging projecten te realiseren die de terloopse
herkenning van het nieuwe in zich dragen. Ze probeert dit door bij elk nieuw
project steeds weer te beginnen met een lege bladzijde. Dingen die nieuw zijn
voor het bureau en niet een vervolg en een keuze uit eerder werk zijn (hoewel
opdrachtgevers dit vaak maar al te graag willen). De hybridische naam helpt
hierbij omdat heel verschillende ontwerpopdrachten aan het bureau worden gegeven:
modeshows, beeldende kunstprojecten, computeranimaties en video, tentoonstellingen,
stedenbouw, verbouwingen, winkels, evenementen, woonhuizen, parken, etc..
Er wordt per gestelde opgave nagedacht over de organisatie- en realisatievorm.
EventArchitectuur is altijd op zoek naar verwantschappen tussen verschillende
vakgebieden. Uit deze verwantschappen ontstaan samenwerkingsverbanden van
deskundigen die nodig zijn voor het realiseren van de opgave. Hoewel het uiteindelijke
samenwerkingsverband waarmee een ontwerp wordt gemaakt en uitgevoerd steeds
weer een andere kan zijn, fungeert de naam EventArchitectuur als een richtpunt
voor de opdrachtgever en ook voor het bureau zelf. Want natuurlijk kun je
nooit helemaal uit het niets opnieuw beginnen, en onherkenbaar zijn helpt
een bureau natuurlijk ook niet. EventArchitectuur wil dan ook herkenbaar zijn
in haar denken over ruimte. Het bureau vat ruimte op als een driedimensionale
organisatie van licht, geluid en beweging. Architectuur wordt in deze definitie
het tijdelijk stilzetten van bepaalde processen (materiaal) ten behoeve van
de organisatie van andere processen (tijd). Ontwerpen is dan het maken van
een momentopname van de ruimte die 5 minuten maar ook 15 jaar kan duren afhankelijk
van de gestelde opgave.
Opeenstapeling en versmelting
Deze momentopname bestaat uit een opeenstapeling van bestaande (dus herkenbare)
elementen. De momentopname laat ze versmelten tot het nieuwe, het nog ongedefinieerde.
Een opeenstapeling van kennis, een opeenstapeling van materialen, een opeenstapeling
van concepten en bedoelingen. Het wordt geen chaos, maar heeft ook geen eenduidige
structuur. Het ontwerp is nieuw maar maakt een herkenning van het nieuwe mogelijk.
De toekomst is aan de hybride, de terloopse herkenning van het nieuwe.
Herman Verkerk
zomer 1999
Mogelijk documentatie materiaal:
- balie/werkruimte in Bureau Amsterdam - De kunst bij deze opgave was om in
een omgeving waar alles 'kunst' wordt duidelijk niet-kunst te maken. Het bewijs:
pas bij de zesde opening na de voltooiing van het ontwerp valt de meeste bezoekers
de verbouwing op. *Ontwerp EventArchitectuur/ Maarten Theuwkens (kunstenaar),
Herman Verkerk (architect) en Uitvoering Meubelmakerij 't Woud te Weesp
- Hoeve Gabardine - onderdeel van de verbouwing van een boerderij. Een traditioneel
klompenhok krijgt een specifieke vorm door de lengte van de opdrachtgever.
*Ontwerp EventArchitectuur/ Herman Verkerk (architect) en Uitvoering Le Loux
& Kranendonk te Steggerda (aannemer)
- Doors of perception 5:play - De art direction van een driedaags congres
over nieuwe media georganiseerd door het vormgevingsinstituut in de beurs
van berlage. Door het bewegen van de luchtobjecten en het veranderen van het
podium ontstaat een steeds wisselende ruimtebeleving. *Ontwerp en uitvoering
EventArchitectuur/ Rens Bouma van ImaginAir (kunstenaar), Bouwko Landstra
& Alko de Vries (meubelmakers), Herman Verkerk (architect)
- de tentoonstelling AEX in Amsterdam de drager van de modeshows een opblaasvorm
waarvan je de krachten om het materiaal tot massa/volume elk moment voelt.
*Ontwerp en uitvoering EventArchitectuur/ Rens Bouma (kunstenaar), Bouwko
Landstra & Alko de Vries (meubelmakers), Herman Verkerk (architect), Eddy
de Clercq (d.j.)
- Zwembadbibliotheek - de hybride als gebouwtype. *ontwerp en video Herman
Verkerk Postacademische opleiding C.A.A.D. aan de ETH Zuerich in 1993
- Winkels in Tokyo - Samen met de opdrachtgever SO by alexander van slobbe
wordt elke keer een nieuwe definitie gezocht van de SO winkel in Tokyo. SO
besteedt veel aandacht aan materiaalonderzoek en de toepassingen en dit reflecteert
zich steeds in de winkel. De prototypes van de winkels worden gebruikt door
de vestiging van SO in Japan om ze te klonen. (1.Marui Shibuya - doorsnede
aluminium karton (1996) 2. Harajuku - elke wand zijn eigen uitdrukking (1998)
3. Daikanayama - een winkellandschap waar je als klant in verdwijnt. (1999)
